2/3/2008 ·
Türkiye
genelinde yapılan bir araştırmaya göre ülkemizde 'görücü usulü'nden oldu
bittiye kadar birbirinden ilginç 30 çeşit evlilik var. Kültürler arasında
değişen evlilik biçimlerinin çoğu da kadına söz hakkı tanımıyor.
İki
yetişkinin birlikte yaşamaları için evlilik kararı vermeleri hiç de zor değil.
Bunun için de bir nikah dairesine başvurmak gerekiyor. Fakat ülkemizde bu
sanıldığı kadar kolay gelişmiyor. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim
Fakültesi Türkçe Bölümü öğretim üyesi Yard. Doç. Dr. Lütfi Sezen, ülkemizde
birbirinden ilginç 30 çeşit evlenme türü olduğunu ortaya çıkardı. Türkiye
genelinde araştırma yapan Yar. Doç. Dr. Sezen, evlenme türlerini sıraladığı
"Türkiye'de Evlenme Biçimi" konulu çalışmasında, Türkiye'deki evlilik
biçimlerinin çoğunun kadına söz hakkı tanımayan evlilikler olduğunu ve
geleneklerin devam ettiği yörelerde yaygın olduğunu açıklıyor. Birbirinden
ilginç evlenme yöntemleri şöyle sıralanıyor:
1 .
Görücü usulüyle evlenme: Gelenekselliğin ağır bastığı yörelerde görülen evlenme
biçimidir. Bunda kız seçme girişimi, doğrudan doğruya evlenecek gencin annesi,
babası veya yakınları tarafından başlatılır. Gencin kızı beğenmesi yeterli
değildir.
2 .
Kız kaçırma (Düğünsüz evlenme): Ailelerin evliliğe kesin karşı çıkması
durumunda kız kaçırma olayı gündeme gelir. Bu durum, sosyo-ekonomik ve diğer
sebeplerle en çok kız tarafının engellemesiyle ortaya çıkar. Bu engeller
arasında kız tarafının başlık parası istemesi önemli bir yer tutuyor.
3 .
Başlık parasıyla evlenme: Başlık, evlenecek gencin kız tarafına ödediği paraya
denir. Bu nakit para yanında; altın, ev, bahçe, tarla veya hayvan olarak da
gerçekleşebilir. Doğu ve Güneydoğu kırsalında yaygın olan başlık parası
üzerinde yapılan pazarlığın sonuçlanmasına "başlık kesme" denir.
Başlık, kadını bir mal olarak gören anlayışın ürünü olması yönüyle ilkel bir
zihniyetin devamıdır.
4 .
Oturak alma evlilik : Erkeğin kızı zorla kaçırması yanında, kızın bohçasını
alarak oğlan evine gidip oturması durumu vardır ki buna bazı yörelerde, 'oturak
alma' denilir. Bir kızın bazen gözünü tuttuğu herhangi bir erkeğe kaçtığı
görülür.
5 .
Baş örtüsü kaçırma yoluyla evlilik: Hakkâri, Van, Ağrı ve Erzurum'un
ilçelerinde rastlanılan bu evliliğin gerçekleştirilmesinde; kıza ait bir
eşyanın kaçırılması, kızı kaçırmakla eş tutulmaktadır. Oğlanın ailesi, kız
tarafıyla anlaşmak zorundadır.
6 .
Beşik kertme evliliği: Birbirini çok seven eş-dost, komşu veya yakınlar,
çocukları beşikteyken, beşiklerine birer kertme vurarak nişanı
gerçekleştirilir.
7 .
Tay geldi evlilik: Dul bir kadının, eski kocasından olan çocuklarını da alarak
dul bir erkekle ya da dul bir erkeğin eski karısından olan çocuklarını alarak
dul bir kadınla yaşamasından doğan evliliğe denir. Kadın veya kocanın yanında
getirdikleri çocuklar, 'tay geldi' olarak adlandırılırlar."
8 .
Kuma getirme evliliği: Cumhuriyetten önce, karısı kısır olan veya erkek çocuk
doğuramayan erkek, yeniden evlenirdi. Günümüzde Doğu ve Güneydoğu'nun kırsal
kesimlerinde hâlâ devam etmektedir. Bu gibi evlenmelerde ilk kadın, sonradan
gelenin yanında ikinci plana düşer.
9 .
Berdel (bedel) evliliği: Doğu v e Güneydoğu Anadolu'da uygulanır. Başlık
sorununu ortadan kaldıran bu tür evlilik; hem kızı hem de oğlu bulunan iki
ailenin, karşılıklı olarak hem kızlarını hem de oğullarını evlendirmeleriyle
gerçekleştirilir.
10
. Kepir (yaban değişimi) evliliği: Zor kullanılarak gerçekleştirilen evlilik
biçimidir. Evlenmek isteyen fakat başlık ve düğün masraflarını karşılayacak
kadar paraları olmayan ya da ailelerin çıkardıkları zorluklardan çekinen bekâr
iki arkadaş, kız kardeşlerini kendi aralarında değiştirirler.
11
. Ölen kardeşin karısıyla evlenme (Levirat evlenme): Doğu ve Güneydoğu'da
rastlanılan ve törelerden kaynaklanan bu evlilik biçimi, "namusu
başkalarına kaptırmamak" anlayışıyla gerçekleştirilir. Ölen kardeşin
karısı, bekâr olan erkek kardeşle evlendirilir veya evli olan erkek kardeşin
ikinci eşi olması yoluna gidilir.
12
. Baldızla evlilik (Sorarat evlilik): Özel kültürel bir âdettir. Dul kalan
kocanın, eşinin ölümünden sonra baldızıyla evlenmesidir. Öksüz kalan çocuklara
"üvey anne" olarak seçilen teyzenin daha hoşgörülü davranabileceği
düşüncesi bu evlenme biçiminin tercih edilmesinde etkili olmaktadır.
13
. İçgüveyi evliliği: Erkek çocuğu olmayan, ekonomik durumu iyi bazı aileler,
kızı dışarı verme yerine, damadı "içgüveyi" olarak eve almaktadırlar.
Özellikle tek kız çocuğu olan bazı aileler bu yola başvurmaktadır.
14
. Yetim evliliği: Anne ve babası ölmüş, kardeşleri olmayan bir delikanlı veya
kızın, ileride kimsesiz kalmaması için yakın akrabalarından biriyle
evlendirilmesidir. Bu evliliğin temelinde yardımseverlik ve sosyal dayanışma
arzusu yatmaktadır.
15
. Yakın akraba evliliği: Türkiye'de evli çiftlerin yaklaşık dörtte birinin
akraba ve eşlerin yüzde 80'inin kardeş çocukları oldukları belirtilmektedir.
16
. Oldu bitti evlilik: Bir oldu bitti sonucu, bir kişinin diğerini evliliğe
zorladığı evliliktir. Kızın erkeğin zayıf tarafını yakalayıp onunla ilişkiye
girmesi veya erkeğin kızın zayıf tarafını yakalayıp iğfal etmesi sonucunda bu
yola başvurulmaktadır.
17
. Para karşılığı evlenme: Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun kırsalındaki yoksul ve
eğitimsiz çevrelerde gerçekleşir. İlköğretim çağındaki çocukların okula
gönderilmeyerek veya okuldan alınarak para karşılığında evlendirilmesidir.
18
. Kan parası karşılığı evlenme: Doğu ve Güneydoğunun kırsalında, öldürülen
kişinin kan bedeli olarak para, altın, ev ve tarla yanında kız verildiği de
görülmektedir. Temelinde eğitimsizlik olan ilkel bir evlenme biçimidir.
19
. Tanışıp anlaşarak evlenme: Büyük kentlerde ve eğitim düzeyinin yükseldiği
çevrelerde en yaygın olan evlenme biçimidir. Kız ve erkek belli bir süre
arkadaşlık yaparak birbirlerini iyice tanıdıktan sonra gerçekleştirdikleri
evlenme biçimidir. Kişiliğini bulmuş, ekonomik özgürlüğü olan eğitim düzeyi
yüksek gençler, bu yolla evliliği tercih etmektedirler.
20
. Çok eşli evlilik: Cumhuriyetten sonra yasaklanmış ama eğitim düzeyi düşük
kırsal kesimlerde devam etmektedir. Daha çok erkek çocuk sahibi olup bulunduğu
çevreye hükmetmek amacı ön planda gelmektedir.
21
. Anlaşmalı evlilik: Dul kalan kadın veya erkeklerin yaşlılık döneminde
gerçekleştirdikleri evlenme biçimidir. Yaşlı erkeğin bakımı için muhtaç dul
veya evlenmemiş bir kadınla anlaşılarak dini nikah yapılır. Nikâhlanan kadına
para ve altın gibi ekonomik destek sağlanılır. Yaşlı erkek ölünce, evlendiği
kadın resmi nikahlı olmadığı için kendisine verilenlerle yetinir. Kalan miras,
erkeğin varisleri tarafından paylaşılır
22
. Rastlantı evliliği: Rastlantı sonucu, sonu düşünülmeden gerçekleştirilen
evliliktir. Bir yolculuk sırasında veya arkadaş, eş dost, akraba evinde
karşılaşma, telefon konuşması sırasında sesten etkilenme, gözden, bacaktan
göğüsten etkilenme gibi nedenlerle bu evliliğe kısa bir sürede karar
vermektedir.
23
. Tercihli evlilik: Bu tür evlilik, genellikle ana baba, büyükanne, büyükbaba
gibi aile büyüklerinin onayı ile gerçekleştirilmektedir. Genellikle komşu ve
yakın akraba grupları arasında gerçekleşir. Topluluk içinde ekonomik güçleri
aynı olan aileler arasında bu evlenme biçimi yaygındır.
24
. Yabancıyla evlilik: Yurtdışında çalışanların gerçekleştirdikleri evlenme
biçimidir. Bu evlilik, yabancıdan kız alma veya yabancıya kız verme şeklinde
görülmektedir. Birtakım hoşlukları, boşlukları ve problemleri olan
evliliklerdendir.
25
. Farklı mezhep evliliği: Evliliklerin gerçekleştirilmesi sırasında
karşılaşılan engellerin başında din ve mezhep farklılıkları gelmektedir.
26
. Metres edinme evliliği: Büyük kentlerde yaşayan eğitimsiz zenginler arasında;
refah ve zenginlik göstergesi olarak "metres edinme" modası
görülmektedir. Her türlü bakım ve masrafı üstlenilen başka bir evde ikame
ettirilen ikinci bir kadınla sürdürülen gayr-i meşru ilişkidir.
27
. Muta evliliği: Geçici bir süre için yapılan evliliktir. Daha çok İran'da
uygulanan bu evlenme biçiminin, Türkiye'de de bazı çevrelerde
gerçekleştirildiği görülmektedir.
28
. Öç alma karşılığı evlenme: Aralarında kan davası bulunan feodal dönem kalıntısı
kimi aileler, karşı tarafın onurunu incitip saygınlığını zedelemek amacı ile bu
yola başvurur.
29
. Dış güveyi evliliği: Son günlerde, bir Japon televizyonunun çöpçatan
aracılığı ile Türkiye'ye eş seçmeye gelen Kuni Nakazon'a gösterilen aşırı ilgi,
Türk erkeklerinin "dış güveyilik" konusuna ilgi duyduğunu ortaya
çıkardı.
30
. İlan yoluyla eş seçme: Son zamanlarda, gazete, dergi, televizyonların teletex
sayfalarına ve internete ilan vererek eş seçme yoluna gidildiği sıkça
görülmektedir.
Yorum (0) Yorum yaz! Arkadaşına Gönder!
0 yorum yazılmıştır